Waarom CO2-compensatie geen oplossing is – maar wel goed is om te doen

Waarom CO2-compensatie geen oplossing is – maar wel goed is om te doen

Blog Key

Behoor jij ook tot de bewuste mensen met oog voor het milieu? Let je meestal op je energieverbruik en doe je aan afvalscheiding? Misschien sta je zelfs niet te lang onder die lekkere, warme douche en eet je vaak vegetarisch. Dan heb je waarschijnlijk al eens nagedacht over CO2-compensatie, vooral als je nu en dan met het vliegtuig reist.

De meeste eco-reizen zijn geen eco-reizen.

Als je tegenwoordig een reis wilt boeken dan struikel je bijna over de aanbiedingen met eco-reizen. Je kunt  duurzame reizen maken naar alle uithoeken van de aarde. En het reisbureau vertelt je: de CO2-uitstoot van je vliegreis kun je compenseren en zo kan je klimaatneutraal de wereld verkennen.

slogan reizen-met-hart-voor-de-wereld
Een mooie belofte, maar kan het wel?

Hetzelfde geldt uiteraard voor de CO2-compensatieprogramma’s van luchtvaartmaatschappijen. Steeds meer mensen compenseren voor een klein bedrag (“de prijs van een kopje koffie) de CO2-uitstoot van hun eigen vlucht.

Dat roept natuurlijk vragen op. Klopt dit eigenlijk wel? Kan je klimaatneutraal vliegen? Werkt CO2-compensatie ook op grote schaal? En als je het doet, bij wie moet je dan zijn?

Wij zijn op onderzoek uitgegaan.

Onze conclusie: CO2-compensatie is geen oplossing op grote schaal.

Bomen planten

In dit uitgebreide artikel hebben we allereerst onderzocht of CO2-compensatie door middel van bomen planten een bruikbaar middel is om de negatieve invloed van overmatige uitstoot te neutraliseren.

Onze grootste ontdekking: we hebben een extra bos ter grootte van een derde van heel Nederland planten om alleen maar de vliegkilometers van alle Nederlanders te compenseren.

Naast onze vliegreizen stoten we ook veel CO2 uit door andere activiteiten. Willen we alle “overtollige” CO2 compenseren dan moeten we voor elke Nederlander 1 hectare nieuw bos planten. Dat is in totaal vier keer de oppervlakte van heel Nederland. Daarmee kunnen we, uitgaande van gelijkblijvende uitstoot, 30-40 jaar (het opnamevermogen van een nieuwe boom) lang de uitstoot compenseren.

CO2-compensatie is geen oplossing want er is geen plaats voor zo veel extra bossen

Het aantal vliegkilometers van alle Nederlanders omvat ongeveer 1% van het wereldwijde vliegverkeer. Wereldwijd wordt dus honderd keer zo veel gevlogen. Er is dus gewoon niet genoeg ruimte op aarde om ieders vlucht te compenseren. De wereld is te klein voor zoveel bomen.

Duurzame energieprojecten

Er zijn ook andere manieren om te compenseren, zoals het steunen van duurzame energieprojecten in met name derdewereldlanden. In deze landen kan je in theorie met weinig inspanning een grote winst behalen. Zo kan je bijvoorbeeld met een houtskooloven in een ontwikkelingsland voor lage kosten een significante vermindering in CO2-uitstoot realiseren. Dit is tegenstelling tot Nederland, waar al het “laaghangend fruit” al geplukt is.

Dragen deze projecten dan wel bij? Ook deze vraag kent geen eenduidig antwoord. Enerzijds zijn deze projecten natuurlijk goed. En behalve milieu-voordelen hebben ze ook nog een sociale impact. Echter, deze projecten moeten sowieso plaatsvinden. Dus kan je wel spreken van “compensatie”?

Daarenboven is het erg moeilijk om te bewijzen dat ze niet additioneel zijn: hoe stel je vast of die duurzame investeringen anders niet zouden gedaan zijn? Uit een rapport uitgegeven door de Europese Commissie blijkt dat die additionaliteit maar voor 2% van de 5500 door de onderzoekers bestudeerde compensatieprojecten is aangetoond. In 87% van die projecten waren er grote twijfels over die additionaliteit en over de hoeveelheid geclaimde reductie (te hoog geschat).

En ook hier voor onze beeldvorming: wat zou dit op grote schaal betekenen? Hoeveel duurzame energie heb je bijvoorbeeld nodig om onze Nederlandse overtollige CO2 te compenseren? In het artikel nemen we windenergie op de Noordzee als voorbeeld. Om al onze Nederlandse overtollige CO2 te compenseren moeten we acht keer zoveel windmolens extra op de Noordzee zetten als er al staan (inclusief de plannen tot en met 2020).

Ook hier geldt dus helaas: CO2-compensatie via duurzame energieprojecten is geen oplossing.  

Dus eerst voorkomen…

Er is voorlopig maar één effectieve maatregel mogelijk: beperk de CO2-uitstoot. Ofwel, draai de CO2-kraan dicht, want louter compenseren is dweilen met de kraan open. Dit geldt uiteraard voor al je CO2-uitstoot, niet alleen voor je (vlieg-) reizen.

Wat betreft reizen helpen we je uiteraard wel graag op weg:

  • Onze lessen voor duurzaam reizen op een rij, zodat je met weinig moeite die leuke groene vakantie kan plannen: Zo plan je de duurzame reis van je dromen [link].
  • In onze Duurzame Reisgids zetten we de diverse vervoersalternatieven op een rij, en kan je lezen hoe je deze reizen kan boeken.
  • We laten ook zien hoe je de impact van je accommodatie en eten ter plekke kan verkleinen.
  • Op zoek naar duurzame reisideeën? Laat je inspireren door deze duurzame reizigers, ontdek Europa’s mooiste plekjes of overweeg een vakantie vanuit huis.

… en dan compenseren.

Uitstoot zoveel mogelijk beperkt? Nu kan je alsnog je CO2-uitstoot compenseren, ook al is het niet de oplossing waar we het op grote schaal van moeten hebben. Want elke geïnvesteerde euro in een goed duurzaam initiatief telt.

Note: veel mensen denken als het om compenseren gaat met name aan hun vliegreizen. Maar als je er over nadenkt: elke ton broeikasgassen draagt bij aan klimaatverandering. Het maakt geen verschil of die nu afkomstig is van een vliegreis, een lange treinreis of een hoop hotelovernachtingen. Dit is met name waar als je weet dat we eigenlijk maar 2 ton CO2 per persoon mogen uitstoten om klimaatverandering tegen te gaan. Dat is veel meer dan de 12 ton CO2 die we nu per Nederlander uitstoten. Dus waarom enkel die vliegreis compenseren, en niet je treinreis, je jaarlijks autogebruik of alle andere overtollige uitstoot in je dagelijks leven?  

Hoe kan je compenseren?

Klimaatcompensatie kan best verwarrend zijn, kwamen we zelf achter. Want los van bovenstaande bezwaren, geldt ook het volgende:

Je hebt een legio aan instanties die compensatie aanbieden door bomen te planten of duurzame energie projecten (Treesforall, Greenseat, Fair Climate Fund, Hivos,…). Onze eerste verbazing: de uitstoot van eenzelfde reis verschilt per initiatief. Vooral als je de uitstoot van verschillende vliegreizen vergelijkt, merk je grote verschillen in de berekeningsmethode.

Daarenboven hanteren de projecten verschillende prijzen (voor het compenseren van eenzelfde ton CO2Een ton CO2  kan zomaar een factor 2 verschillen (van 8 tot 20 euro/ton), afhankelijk van welk project je kiest. Logisch, want verschillende projecten hebben verschillende kosten, maar dat maakt je keuze niet per se makkelijker.

Dus welk project kies je? 

Als je wil compenseren via bomen planten of duurzaam energie projecten is ons belangrijkste advies: kies voor een gecertificeerd project. Milieucentraal geeft een aantal goede tips. Realiseer je dat de werkelijke prijs voor een ton CO2 vele malen hoger is dan wat je bij de meeste projecten betaalt. Nederlandse klimaatexperts pleiten voor een prijs van 90-100 euro/ton om de maatschappelijke kosten te dragen. In plaats van de CO2- prijs van een project te volgen, kan je dus ook beslissen welk project je wilt steunen met een bedrag waar jij je goed bij voelt.

Een ander goed alternatief is bijdragen aan het opkopen en vernietigen van emissierechten, die bedrijven nodig hebben om CO2 te mogen uitstoten. Carbonkiller.org van de Nederlandse milieuorganisatie WISE biedt dit sinds kort aan. Op deze manier krijgt de industrie minder CO2-rechten en dus minder mogelijkheden tot CO2-uitstoot. En hoe minder CO2-rechten, hoe hoger (en eerlijker) de prijs.

De slotsom.

  • CO2-compensatie is niet de oplossing waar we het op grote schaal van moeten hebben.
  • De CO2-kraan moet dus dicht. Op het gebied van reizen is de makkelijkste manier om je uitstoot te beperken: niet vliegen, of  minder vaak en minder ver.
  • Anders reizen betekent niet “minder leuk”. Je krijgt er veel voor terug, en op eco-reizen helpen we je graag wegwijs is de wereld van duurzaam reizen.
  • Het is goed je CO2-uitstoot te compenseren (onafhankelijk van de “bron”). Elke geïnvesteerde euro in een goed duurzaam initiatief telt.
  • Als je compenseert, kies dan voor een reëel bedrag bij een gecertificeerde instelling. Of kies voor het opkopen en vernietigen van emissierechten.

Meer lezen:

Note: dit is een herwerkte versie van het blog bericht “CO2 compensatie is geen oplossing” (24/5/2018). Op verzoek van onze volgers, nu inclusief praktische handvatten (“Moet ik nu wel of niet compenseren? En hoe dan?”)

“De complexe milieustrijd tussen vliegtuig en trein”

“De complexe milieustrijd tussen vliegtuig en trein”

Blog

Onder de titel “De complexe milieustrijd tussen vliegtuig en trein” schrijft Dorine Schenk in de NRC van zaterdag 16 juni j.l. een uitgebreid artikel. Daarin laat zij zien dat het nog niet zo eenvoudig is om de totale CO2-impact van een vliegreis en een treinreis te vergelijken. Verschillende (semi-)deskundigen komen tot heel verschillende uitkomsten. De bijdrage van Karel Knip (“ongeveer gelijke uitstoot van Boeing 737 en TGV”) heeft veel publiciteit gekregen. Dorine Schenk laat vooral zien hoe complex de berekening van de LCA (levenscyclusanalyse of ook wel ‘wieg-tot-graf-analyse’) is. Zij trekt zelf geen conclusie, maar laat dat aan de deskundigen over. Hoogleraar Tukker van het Centrum voor Milieuwetenschappen (CML) aan de Universiteit Leiden concludeert uiteindelijk: “Ik heb op het ogenblik geen goede, onafhankelijke, uitgebreide rapporten over de vergelijking tussen trein en vliegtuig op mijn netvlies. Maar mijn onderbuikgevoel zegt dat de trein het in de regel zal winnen van het vliegtuig. Zeker als de trein op groene stroom rijdt.”

Ik heb onderstaande reactie aan de NRC geschreven. Of die geplaatst wordt moeten we afwachten. Daarom plaats ik de tekst alvast hier.

(Naschrift: De NRC heeft dit ingezonden artikel geplaatst op zaterdag 15 juni 2018).

De trein wordt groen, het vliegtuig niet.

Het artikel ‘De complexe milieustrijd tussen vliegtuig en trein’ in de NRC van 16 juni j.l. zal bij veel mensen tot een verkeerde conclusie leiden. “Zo groot is het verschil in CO2-uitstoot niet. Ik kan dus net zo goed vliegen”.
Psychologisch werkt het nu eenmaal zo, dat we graag geloven wat voor ons het prettigst is. En naar Barcelona vliegen vinden we fijner dan met de trein te reizen. Maar het artikel laat een essentiële component achterwege.
Er is nog geen zicht op grootschalig elektrisch vliegen of andere klimaatvriendelijke technologieën. Vliegen blijft het milieu nog langdurig belasten.
Treinen rijden nog niet vaak op echt groene stroom, maar dat zien we wel binnen redelijke tijd gebeuren. Op termijn wint de trein dus altijd.
Leuk of niet, we moeten van onze vliegverslaving af. Het leven kan ook mooi zijn zonder (of met minder) vliegen. Op eco-reizen.nl geven wij tips hoe je dat doet.
Tot zover de reactie aan de NRC.
Verder lezen? Dan is dit een tip: Waarom ik liever niet vlieg.
Wij hebben een uitgebreid artikel geschreven over de CO2-impact van vliegen. Daar vind je veel achtergrondinformatie.
Geloof je reisbureau niet: CO2-compensatie is geen oplossing

Geloof je reisbureau niet: CO2-compensatie is geen oplossing

Blog

Hoor jij ook tot de bewuste mensen met oog voor het milieu? Let je meestal op je energieverbruik en doe je aan afvalscheiding? Misschien sta je zelfs niet te lang onder die lekkere, warme douche en eet je vaak vegetarisch. Dan kijk je natuurlijk ook kritisch met welke organisatie je die verre reis maakt. Want je wilt jouw ecologische voetafdruk zo klein mogelijk houden. Je gaat dus op zoek naar een reisorganisatie die goed rekening houdt met het klimaat. Dan heb ik niet zo’n goed nieuws. Geloof je reisbureau niet: CO2-compensatie is geen oplossing!

Als je tegenwoordig een reis wilt boeken dan struikel je bijna over de aanbiedingen met eco-reizen. Je kunt eco-reizen maken naar alle uithoeken van de aarde. En het reisbureau vertelt je: de CO2-uitstoot van je vliegreis kun je compenseren. Kortom, je kunt heerlijk klimaatneutraal de wereld verkennen. Klopt dit eigenlijk wel? Hoe zit het precies met die CO2-compensatie en met die mooie beloften? De meeste reisorganisaties zullen het waarschijnlijk goed bedoelen, maar werkt het ook op grote schaal? Onze stelling is: CO2-compensatie is geen oplossing. Maar we gaan het onderzoeken.

Is CO2-compensatie op grote schaal een bruikbaar middel om de negatieve invloed van overmatige CO2-uitstoot te neutraliseren?

We hebben een uitgebreid artikel geschreven om die vraag te beantwoorden. We bespreken een aantal aspecten van CO2-compensatie en als je wilt dan kun je ook alle berekeningen nalezen.

slogan reizen-met-hart-voor-de-wereld
Een mooie belofte, maar kan het wel?

Behalve broeikasgassen zijn er ook andere belangrijke, schadelijke invloeden zijn op het milieu. Toch beperken wij ons tot de impact van broeikasgassen, want die is veruit het grootst wat betreft de reisbranche. Ons onderzoek leidt tot de volgende resultaten.

Een extra bos van vier keer Nederland, waar planten we dat?

Als wij alle vliegkilometers van alle Nederlanders willen compenseren, dan moeten we een extra bos planten ter grootte van een derde van heel Nederland. Maar daarmee zijn we er nog niet. Naast onze vliegreizen stoten we ook veel CO2 uit door andere activiteiten. Om alle overtollige CO2 te compenseren moeten we voor elke Nederlander 1 hectare nieuw bos planten. Dat is in totaal vier keer de oppervlakte van heel Nederland. Daarmee kunnen we, uitgaande van gelijkblijvende uitstoot, 30-40 jaar lang de uitstoot compenseren. We hoeven dus niet elk jaar zo’n bos te planten, maar na die 30-40 jaar is het opnamevermogen uitgewerkt.

CO2-compensatie is geen oplossing want er is geen plaats voor zo veel extra bossen

Het aantal vliegkilometers van alle Nederlanders omvat ongeveer 1% van het wereldwijde vliegverkeer. Wereldwijd wordt dus honderd keer zo veel gevlogen. Er is dus gewoon niet genoeg ruimte om al die extra bomen te planten.

Compenseren met energieprojecten is geen realistisch alternatief

Er zijn ook andere manieren om te compenseren, met name duurzame energieprojecten in derdewereldlanden. Naar onze mening zijn dat projecten die eigenlijk toch al moeten plaatsvinden en dus niet echt extra zijn. Bovendien is bewezen dat ze vaak niet additioneel zijn. We laten met berekeningen zien dat ook dit op grote schaal geen haalbare oplossing is. We nemen wind-energie op de Noordzee als voorbeeld. Om al onze Nederlandse overtollige CO2 te compenseren moeten we acht keer zoveel windmolens extra op de Noordzee zetten als er al staan (inclusief de plannen tot en met 2020). Dat is niet realistisch. Ook voor energieprojecten geldt: CO2-compensatie is geen oplossing.

 

Conclusie: CO2-compensatie is geen oplossing

Er is voorlopig maar één effectieve maatregel mogelijk: beperk de CO2-uitstoot. Ofwel, draai de CO2-kraan dicht, want compensatie is dweilen met de kraan open.

In onze Duurzame Reisgids geven we diverse alternatieven voor vliegreizen. De kunst is om van je reis iets leuks te maken, misschien met een prettige stop onderweg. Zo kan een reis per trein naar Barcelona een duurzame en ontspannen ervaring opleveren.

Moet ik nou wel of niet compenseren?

Heb je alles hebt afgewogen en besluit je toch een vliegreis te maken? Dan is het op zich niet verkeerd om je CO2-uitstoot te compenseren. Die extra bomen, of die extra windturbine kan natuurlijk geen kwaad. En een beetje extra hulp voor mensen in de derde wereld is altijd goed. Kies dan een gecertificeerd project. Of check dat jouw vliegtuigmaatschappij of reisbureau een gecertificeerd project kiest. Milieucentraal geeft een aantal goede tips. Wij citeren: “Keurmerk voor betrouwbare projecten: Gold Standard is een betrouwbaar keurmerk voor projecten waarmee CO2-uitstoot wordt gecompenseerd. Het wordt ondersteund door onder andere het Wereld Natuurfonds.”

Meer lezen? Ga naar het uitgebreide artikel en de berekeningen.

In de pers wordt veel aandacht besteed aan de vergelijking tussen de CO2-uitstoot van vliegtuig en hogesnelheidstrein. Zie bijvoorbeeld dit bericht.

Lees ook hoe veel bestemmingen binnen Europa gemakkelijk per trein bereikbaar zijn of kunnen komen.

Waarom ik liever niet vlieg

Waarom ik liever niet vlieg

Blog

Ik probeer niet te vliegen, want het brengt schade toe aan mensen, dieren en de natuur, vandaag en in de toekomst. En omdat ik liever geen schade toebreng, vermijd ik het vliegtuig. Zo. Ik heb het gezegd. Best een grote stap voor iemand die het liefst als undercover altruïst door het leven gaat.

Nieuw bewustzijn

Tot recent leed ik aan een ernstige vorm van cognitieve dissonantie, ofwel vluchtgedrag. Ik was me bewust van klimaatverandering, maar ik had mijn dagelijks leven nog niet erg veranderd. Ja, ik at al een tijd geen vlees, maar dat had meer met dierenwelzijn te maken dan met het klimaat. Groene energie, check. Afval scheiden, uiteraard. En ik was net terug van een paar jaar Kenia waar ik onderdeel was van een bedrijf dat zonnepanelen installeerde op het platteland.

Met mijn bijdrage voor een betere wereld zat het wel goed, dacht ik. Uit nieuwsgierigheid ging ik op een avond in 2016 rekenen. Eerst bracht ik mijn huidige CO2-uitstoot in kaart. Ik was ervan uitgegaan dat autorijden mijn grootste bron van uitstoot was, en dat vegetarisch eten dat ruimschoots goedmaakte. In plaats daarvan bleken mijn vakantie naar India, citytrip naar Venetië en 8 vliegreizen naar Frankrijk voor werk mijn uitstoot volledig te domineren.

Half in shock ging ik verder met mijn berekeningen. Ik bracht de CO2-besparingen in kaart van de zonnepaneel installaties in Kenia. Vervolgens berekende ik hoeveel vliegkilometers het bedrijfsteam in die periode had afgelegd. De uitkomst kwam als een verrassing: de vluchten deden ongeveer 3 jaar teniet van de totale CO2 besparing gerealiseerd door het geïnstalleerd zonnevermogen.

De ontnuchterende conclusie was dan ook dat er geen snellere manier om de planeet te verwarmen is dan vliegen. In slechts enkele uren de tijd kan je met het vliegtuig je hele klimaatinspanningen van het jaar teniet doen. Een enkele reis naar India stoot 1,2 ton CO2 uit, bijna evenveel als de gemiddelde Indiër in een heel jaar uitstoot.

We vliegen steeds meer

Gezien de hoge klimaatimpact, vind ik het gek dat we steeds meer gaan vliegen. Zelfs de duurzamere medemensen onder ons lijden, vrees ik aan cognitieve dissonantie. Toen ik vorig jaar deelnaam aan het Plastic Dieet (overigens een heel leuk initiatief), kreeg ik bijvoorbeeld de volgende tip in mijn mailbox:

Ga je met het vliegtuig op vakantie? Een herbruikbare kop of een glazen mason jar (gevuld met sokken zodat-ie niet breekt) in je handbagage heeft ons nog nooit een probleem opgeleverd. Na de douane haal je hier lekker je eigen drankje in. Op steeds meer vliegvelden staan tegenwoordig zelfs (water)tappunten om het je extra makkelijk te maken!

Als je weet dat je 0,04 kilo CO2 bespaart door een wegwerpfles te weigeren en een vlucht binnen Europa gemakkelijk zo een 500 kilo uitstoot…

Door mijn impact in kaart te brengen, werd ik me een stuk bewuster van mijn reisgedrag. En door anders te gaan reizen beleef ik nu hele nieuwe avonturen. Ik heb meer oog gekregen voor al het moois in de buurt en ik geniet meer van het moment. In no time heb ik de leukste gesprekken met locals of andere reizigers. En door af te wijken van de gebaande paden, blijf ik weg van massa-toerisme.

In deze striptekening laat Kanai heel grappig zien hoe je kunt worstelen met vluchtgedrag. Je weet het wel, maar je handelt er (nog) niet naar…

Tip:

Op vakantie zonder vliegen kan juist heel aantrekkelijk zijn. Lees hier een aantal voorbeelden van vakanties zonder vliegen.